Sa 3 bayaning nagdiwang ng ika-150 kaarawan ngayong 2025

SA 3 BAYANING NAGDIWANG NG IKA-150 KAARAWAN NGAYONG 2025

pagpupugay po kina Oriang, Goyò, at Pingkian

sa kanilang pangsandaan, limampung kaarawan

ngayong taon, kabayanihan nila'y kinilala

na noong panahon ng mananakop nakibaka

si Oriang na asawa ng Supremo Bonifacio

Lakambini ng Katipunan, rebolusyonaryo

si Heneral Goyò ay napatay ng mga Kanô

sa Pasong Tirad, na inalay ang sariling dugô

si Gat Emilio Jacinto, Utak ng Katipunan

kasangga't kaibigan ng Supremo sa kilusan

sa Kartilya ng Katipunan ay siyang may-akda

ang Liwanag at Dilim niya'y pamana ngang sadyâ

taaskamaong pagpupugay sa tatlong bayani

ang halimbawa nila'y inspirasyon sa marami

sa bayan sila'y nagsilbi at nakibakang tunay

nang tayo'y lumayà sa pangil ng mga halimaw

- gregoriovbituinjr.

12.17.2025

* mga litrato mula sa google

Sa pambansang araw ng mga bayani

SA PAMBANSANG ARAW NG MGA BAYANI

di lang sina Jacinto, Andres, Luna't Rizal

ang mga bayaning dapat nating itanghal

sa kasalukuyan, maraming mararangal

na kaylaking ambag sa bayan, nagpapagal

kayraming bayaning mga walang pangalan

na talaga namang naglingkod din sa bayan

uring manggagawa at taong karaniwan

sa bawat bansa'y tagapaglikha ng yaman

nariyan ang mga mangingisda, pesante

nariyan ang ating mga ina, babae

aktibista muna bago naging bayani

ngunit di ang mga pulitikong salbahe

ang mga O.F.W. ay bayani rin

na remittances ang ambag sa bayan natin

di man sila kilala'y dapat ding purihin

na mga inambag ay di dapat limutin

ang uring manggagawa ang tagapaglikha

nitong ekonomya't mga yaman ng bansa

mangingisda't magsasaka'y tagapaglikha

nitong mga pagkain sa hapag ng madla

sa lahat ng mga bayani, pagpupugay!

tunay na magigiting, mabuhay! Mabuhay!

nagawa ninyo sa bayan ay gintong lantay

na sa pamilya't bayan ay ambag na tunay

- gregoriovbituinjr.

08.25.2025

Sa Buwan ng Kasaysayan

SA BUWAN NG KASAYSAYAN

patuloy lamang tayong magbasa

ng mga aklat sa kasaysayan

baka may mabatid pa ang masa

na nakatago pang kaalaman

tara, mandirigma't magigiting

o makabagong Katipunero

panlipunang sistema'y aralin

bakit ang daigdig ay ganito

mga digmaan ay anong dami

nais manakop ng ibang bansa

bakit may mga bansang salbahe

nangapital versus manggagawa

asendero versus magsasaka

pananakop versus tamang asal

elitista't mga dinastiya

versus masang kanilang nasakal

kasaysayan ay di lang si Andres

Bonifacio o Rizal, bayani

kundi pati masang ginagahis

sinasamantala't inaapi

dapat lamang baguhin ang bulok

na sistema, kaya pag-aralan

ang kasaysayan ng nasa tuktok

ng gumagawa't nasa laylayan

- gregoriovbituinjr.

08.23.2025

Kasaysayan at lipunan ay pag-aralan

 

KASAYSAYAN AT LIPUNAN AY PAG-ARALAN

bayani nga'y nagbilin sa bayan:

"matakot kayo sa kasaysayan

walang lihim na di nabubunyag"

madaling tandaan, maliwanag

ang bilin nila't yapak ay sundan

na pag-aralan ang kasaysayan

at pag-aralan din ang lipunan

kung nais natin ng kalayaan

lumaya sa pagsasamantala

lumaya sa bulok na sistema

lumaya sa kuhila't burgesya

at pulitikal na dinastiya

uring obrero'y pagkaisahin

tungong mapagpalayang layunin

iba pang sektor, pagkaisahin

at isyu nila'y ating aralin

at ipaglaban, kasama'y dukha

pesante, vendor, babae, bata

mangingisda, uring manggagawa

sa pakikibaka'y maging handa

- gregoriovbituinjr.

08.13.2025

Si Oriang

SI ORIANG

dumalo ako sa Oriang

isang maikling talakayan

nang kaalaman madagdagan

ginanap iyon doon sa MET

layunin naman ay nakamit

sinapuso'y bagong nabatid

sa Supremo'y di lang asawa

kundi isang Katipunera

nakipaglaban, nakibaka

kahit ang Supremo'y pinaslang

ng dapat kasangga ng bayan

ay nagpatuloy si Oriang

taaskamaong pagpupugay

kay Oriang na anong husay

tanging masasabi'y Mabuhay!

- gregoriovbituinjr.

08.11.2025

* mga litrato kuha sa Metropolitan Theater, Maynila, Agosto 11, 2025, kasama ang grupong Oriang; ang aktibidad ay proyekto ng National Historical Commission of the Philippines (NHCP)    

Ang nasa kaliwa at kanan sa litrato ni Ambeth Ocampo

ANG NASA KALIWA AT KANAN SA LITRATO NI AMBETH OCAMPO

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Kaninong punto de bista ang susundin upang mabatid ang kung sino ang nasa kaliwa at nasa kanan ng litrato? Ang sa mambabasa ba, o ang nasa kaliwa at kanan ng awtor na nasa gitna ng litrato?

Nabili ko nitong Disyembre 24, 2023 ang aklat na Two Lunas, Two Mabinis, Looking Back 10 ng historian na si Ambeth Ocampo, sa halagang may 10% discount sa National Book Store, kaya mula P150 ay P135 na lang, may 100 pahina.

Sa pahina 11 ay naintriga ako sa litrato kung sino si Teodoro Agoncillo sa dalawa, ang nakatayo sa kanyang kaliwa, o ang nakaupo sa kanyang kanan. Nakasulat kasi sa ibaba nito ay: "After school, I continued to learn Philippine history from two eminent mentors: E. Aguilar Cruz (left) and Teodoro A. Agoncillo (right)."

Hindi ba't dapat ay sa punto de bista ng mambabasa, at hindi batay sa litrato kung sino ang nasa kanan o kaliwa ni Ocampo?

Hindi ko kilala si Cruz habang kilalang historian si Agoncillo. Nakilala ko lang si Cruz dahil nakita ko sa librong iyon sa listahan ng mga nalathalang libro ni Ocampo ang pamagat na "The Paintings of E. Aguilar Cruz (1986); E. Aguilar Cruz, The Writer as Painter (2018), na marahil ay bibilhin ko rin at babasahin pag nakita ko. Si Cruz pala ay pintor at manunulat. Gayunman, mas hinanap ko sa litrato kung alin sa dalawa si Agoncillo.

Kung hindi mo kilala ang mukha ng dalawang ito, at hindi mo titingnan sa google ang mukha nina Cruz at Agoncillo, paano mo ito malalaman bilang mambabasa kung sino ang sino sa pamamagitan lang ng pagbasa sa nakasulat sa ibaba ng litrato?

Nasa gitna ng litrato si Ambeth Ocampo. Nasa kanan niya ba ay si Agoncillo, o batay sa punto de bista ng mambabasa, nasa kaliwa si Agoncillo. Sino ang sino? Alin ang alin?

Upang matapos na ang usapan, hinanap ko sa google ang litrato ni Agoncillo, upang mabatid kung siya ba ang nasa kanan o nasa kaliwa ni Ocampo. Paano kung walang google? Hindi mo agad mahahanap.

Sa google, agad kong nakita na si Teodoro Agoncillo ang nakatayo. Sa litrato, nasa left siya ni Ocampo kahit sinulat nitong si Agoncillo ang nasa right. Nasa right ni Ocampo si Cruz kahit sinulat nitong si Cruz ang nasa left. Sa madaling salita, isinaalang-alang ni Ambeth ang kanan at kaliwa ng mambabasa, at hindi kung sino ang nasa kanan at kaliwa ng litrato na pinagigitnaan niya ang dalawa.

Kung gayon, as a rule, punto de bista ng mambabasa ang dapat masunod, kung sino ang nasa kanan at kaliwa ng mambabasa.

O kaya, isinulat niya iyon ng ganito: "After school, I continued to learn Philippine history from two eminent mentors: E. Aguilar Cruz (in my right) and Teodoro A. Agoncillo (in my left)."

Maraming salamat, Ginoong historian Ambeth Ocampo. Nais kong kompletuhin ang Looking Back series mo. Bukod sa Looking Back 10, meron na akong Looking Back 8, Virgins of Balintawak; Looking Back 9, Demonyo Tables; at Looking Back 11, Independence X6.

Pagpupugay kay Gat Andres Bonifacio

PAGPUPUGAY KAY GAT ANDRES BONIFACIO

Gat Andres Bonifacio, Supremo ng Katipunan

mahusay na organisador, marunong, matapang

sa kanyang pamumuno'y dumami ang kasapian

mga Katipon, Kawal, Bayani'y nakipaglaban

dineklara ng Supremo ang paglaya ng bansa

"Punitin ang mga sedula!" ang kanyang winika

ang sigaw niya'y inspirasyong pumukaw sa madla

simula ng himagsikan ng armas, dugo't diwa

O, Gat Andres, salamat sa iyong ambag sa bayan

ngunit pinaslang ka ng 'kapanalig' sa kilusan

taun-taon, ikaw ay aming pinararangalan

tula't sanaysay mo'y pamanang sa amin iniwan

salin ng Huling Paalam ni Rizal, ang Tapunan 

ng Lingap, Ang mga Cazadores, ang Katapusang

Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya, at ang

Mi Abanico sa Espanyol, nariyan din naman

ang obra niyang Pag-ibig sa Tinubuang Lupa 

ating nauunawa bagamat matalinghaga,

bayani, makata, mananalaysay, manggagawa

pinaglaban ang kalayaan, tunay na dakila

basahi't namnamin ang dalawa niyang sanaysay:

Mararahas na Mga Anak ng Bayan, Mabuhay!

Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog, magnilay

mga gintong aral niya'y makahulugang tunay!

- gregoriovbituinjr.

11.27.2023

* Inihanda para sa "Konsiyerto ng Tula at Awit: Parangal sa Ika-160 Kaarawan ni Gat Andres Bonifacio", University Hotel, UP-Diliman, Nobyembre 27, 2023, 2-6pm